Zabezpieczenie placu budowy to obowiązek wszystkich inwestorów i ekip budowlanych. Bez tego tak naprawdę nie można rozpoczynać żadnej inwestycji, ponieważ jest to niebezpieczne i naraża zdrowie, a czasem nawet życie pracowników. Przed przystąpieniem do prac budowlanych trzeba więc pomyśleć o solidnym zabezpieczeniu wykopów itp. Jak zatem to zrobić?
- Formalności związane z planowaniem budowy
- Zabezpieczenie placu budowy
- Rodzaje wykopów a zabezpieczenia
- Zabezpieczenie wykopów na budowie
- Ogrodzenie placu budowy
Formalności związane z planowaniem budowy
Na początku należy zmierzyć się z wieloma formalnościami, których należy dopilnować chcąc rozpocząć budowę. Tak naprawdę rozpoczyna się ona już w momencie podjęcia prac przygotowawczych, czyli podczas wytyczania geodezyjnego obiektów, niwelacji terenu, zagospodarowania terenu budowy wraz z obiektami tymczasowymi, wykonania przyłączy do mediów potrzebnych podczas prac budowlanych.
Wykonawca przed przystąpieniem do działań musi uzyskać decyzję o pozwoleniu na budowę lub złożyć zgłoszenie robót budowlanych w urzędzie gminy — zależnie od rodzaju i skali inwestycji. Kierownik budowy zobowiązany jest do złożenia oświadczenia o rozpoczęciu robót w terminie nie dłuższym niż 7 dni od faktycznego rozpoczęcia. Dokument ten trafia do powiatowego inspektora nadzoru budowlanego oraz organu nadzoru architektoniczno-budowlanego.
Kolejnym krokiem jest zapewnienie na placu budowy dziennika budowy, w którym odnotowuje się wszystkie zdarzenia, uwagi inspektorów, daty przystąpienia do poszczególnych etapów prac, a także warunki atmosferyczne mogące wpłynąć na przebieg robót. Bez prowadzenia tego dokumentu wykonawca naraża się na konsekwencje prawne, ponieważ brak dziennika stanowi podstawę do wstrzymania prac przez nadzór budowlany.
Zabezpieczenie placu budowy
To, jakie zabezpieczenie będzie konieczne zależy w znacznej mierze od charakteru budowy. Nie w każdym przypadku wymagane są takie same środki i rozwiązania, jest to uzależnione od techniki budowy, ale i rodzaju wykonywanej pracy. Jak zabezpieczyć głębokie wykopy na budowach można zobaczyć na www.keller.com.pl/79-nasze-rozwiazania/130-hala-stulecia, gdzie omówiono to na przykładzie wrocławskiej Hali Stulecia. Niezbędne było zastosowanie specjalnych zabezpieczeń jak kolumn DSM i Soilcrete, które chroniły między innymi przed napływem wody przez grunty.
W praktyce dobór metody zabezpieczenia wymaga analizy geotechnicznej podłoża oraz rozpoznania występowania wód gruntowych. W gruntach spoistych i niespoistych stosuje się różne podejścia — grunty piaszczyste wymagają skarp o łagodniejszym nachyleniu lub zastosowania ścianek szczelnych, natomiast grunty gliniaste umożliwiają nieco bardziej pionowe skarpy przy mniejszym ryzyku osunięcia.
Specjaliści geotechniczni przed rozpoczęciem wykopów wykonują obliczenia dotyczące stateczności skarp, współczynnika tarcia wewnętrznego gruntu oraz ciśnienia parcia bocznego. Jeśli analiza wykaże wysokie ryzyko zawalenia, projektuje się rozwiązania takie jak kolumny żwirowe, ściany berlińskie, szczelinowe lub ścianki Larsena. Takie technologie umożliwiają prowadzenie robót nawet w trudnych warunkach gruntowych, tam gdzie tradycyjne skarpy nie zapewniają wystarczającego poziomu bezpieczeństwa.
Rodzaje wykopów a zabezpieczenia
Aby prawidłowo zabezpieczyć wykopy, należy wiedzieć jakie są ich rodzaje. Można je podzielić na wykopy wąskoprzestrzenne (o szerokości dna do 1,5 m) i szerokoprzestrzenne (o szerokości i długości dna większej niż 1,5 m). Inny podział bierze pod uwagę głębokość i wyróżnia się wykopy płytkie (do 1 m), średniogłębokie (nie głębsze niż 3 m) i głębokie (powyżej 3 m).
Wykopy wąskoprzestrzenne są typowe dla budowy fundamentów liniowych, przepustów kanalizacyjnych czy przyłączy wodociągowych. Ze względu na ograniczoną przestrzeń roboczą, w takich wykopach stosuje się zazwyczaj obudowę rozporową — drewniane lub stalowe rozpory montowane pomiędzy przeciwległymi ściankami. Rozwiązanie to zapobiega zbliżaniu się ścian wykopu, które może prowadzić do zasypania pracowników.
Wykopy szerokoprzestrzenne realizowane są głównie podczas budowy podziemnych kondygnacji budynków wielorodzinnych, centrów handlowych oraz obiektów przemysłowych. W ich przypadku stosuje się skarpy nachylone pod kątem bezpiecznym (zwykle od 45 do 60 stopni, zależnie od gruntu) lub wykonuje się zabezpieczenia ścian w postaci grodzic stalowych, palisad betonowych czy ścian żelbetowych wykonanych metodą w gruncie. Wybór technologii następuje na podstawie projektu technicznego sporządzonego przez biuro konstrukcyjne po wykonaniu badań podłoża.
Wykopy płytkie zazwyczaj nie wymagają szczególnych zabezpieczeń — wystarczające może być ukształtowanie odpowiednich skarp. Natomiast wykopy średniogłębokie i głębokie muszą być wyposażone w obudowy, zwłaszcza gdy są zlokalizowane w pobliżu istniejących obiektów lub w gruncie o niskiej nośności. Im głębszy wykop, tym większe ryzyko związane z parciem gruntu i konieczność stosowania bardziej rozbudowanych systemów podpór i kotew gruntowych.
Zabezpieczenie wykopów na budowie
Podczas robienia wykopów należy przestrzegać kilku zasad bezpieczeństwa. Przede wszystkim, jeśli są one w miejscu, które jest dostępne dla osób postronnych, należy ustawić po zmroku i na czas nocy specjalne bariery ochronne z ostrzegawczym światłem. Ich poręcze muszą znajdować się na wysokości ponad 1 m nad terenem. Wykopy należy także przykryć, aby nikt do nich nie wpadł. Jeżeli natomiast nie mogą być one ogrodzone, wówczas na terenie budowy powinien być stały dozór.
Dodatkowo każdy wykop powinien posiadać dojście awaryjne — drabinę lub schody umożliwiające szybką ewakuację pracowników w razie zagrożenia. W praktyce w wykopach o głębokości przekraczającej 1,3 m wymaga się zamontowania drabin rozstawionych w odstępach nie większych niż 25 m. Jest to bezpośredni wymóg przepisów bhp obowiązujących na budowie.
Kierownik budowy odpowiada za przeprowadzenie instruktażu stanowiskowego dla osób pracujących bezpośrednio w wykopach oraz przy ich obudowie. Instruktaż obejmuje informacje o zagrożeniach związanych z zapadnięciem się gruntu, możliwością zalania wykopu wodą opadową lub gruntową, a także o ryzyku spadania przedmiotów z krawędzi wykopu. Pracownicy powinni mieć założone kaski ochronne, obuwie z podnoskiem stalowym oraz odzież ostrzegawczą w jasnych, odblaskowych kolorach.
W pobliżu krawędzi wykopu nie wolno składować materiałów budowlanych, maszyn ani sprzętu ciężkiego. Ich ciężar wywołuje dodatkowe obciążenie gruntu, co zwiększa parcie na ściany wykopu i grozi zawaleniem obudowy. Minimalna odległość składowania powinna wynosić co najmniej tyle, ile wynosi głębokość wykopu — w praktyce często przyjmuje się przynajmniej 1,5–2 m od krawędzi.
Ogrodzenie placu budowy
Jeśli jest to możliwe, zaleca się ogrodzenie placu budowy, które zabezpieczy teren przed osobami postronnymi. Pozostawienie wykopów bez nadzoru może być niebezpieczne nie tylko dla pracowników, ale i dla osób trzecich. Ogrodzenie powinno mieć wysokość co najmniej 1,5 m, tak stanowią przepisy Prawa budowlanego. Materiały budowlane natomiast nie mogą znajdować się bliżej niż 0,75 m od ogrodzenia. Oprócz tego, istotne jest także odpowiednie oświetlenie placu budowy. Warto pomyśleć o lampach zewnętrznych z czujnikami ruchu. Dzięki temu nie tylko wzmocnione zostanie bezpieczeństwo osób postronnych, ale także plan budowy będzie chroniony przed kradzieżami.
Przy lokalizacjach w zurbanizowanym obszarze, w pobliżu chodników czy dróg publicznych, ogrodzenie budowy jest obowiązkowe. W przypadku prac drogowych lub budowy w pasie drogi publicznej konieczne jest uzyskanie zezwolenia zarządcy drogi na zajęcie pasa drogowego, a ogrodzenie musi posiadać oznakowanie drogowe — słupki ostrzegawcze, lampy błyskowe oraz tablice informacyjne o prowadzonych robotach.
Standardowo stosuje się panele ogrodzeniowe stalowe, siatki na ramach metalowych lub drewniane palisady. W centrach miast często montuje się pełne płyty blaszane, które nie tylko pełnią funkcję ochronną, ale również ograniczają rozprzestrzenianie się hałasu i zapobiegają pyleniu terenu budowy. Takie rozwiązania są preferowane przez urzędy miast, zwłaszcza przy budowach w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów użyteczności publicznej — szkół, szpitali czy przedszkoli.
Jeżeli plac budowy zlokalizowany jest w pobliżu szlaków pieszych, dodatkowym wymogiem jest wydzielenie bezpiecznego ciągu komunikacyjnego dla pieszych — wyraźnie oznaczonego, oddzielonego barierkami i prawidłowo oświetlonego. Chodnik zastępczy powinien mieć szerokość minimum 1,5 m, a w miejscach o zwiększonym natężeniu ruchu pieszego — co najmniej 2 m. Brak takiego zabezpieczenia może skutkować mandatem nałożonym przez inspektora nadzoru budowlanego lub policję.